Het masker van de narcist-hoe normaliteit waanzin kan verbergen. 

Sommige mensen lijken in alles te kloppen.

Ze zijn attent, luisteren goed en reageren op de juiste momenten. Ze komen over als warm, betrokken en betrouwbaar.
Voor de buitenwereld is er geen twijfel.
En toch…voelen mensen die dichterbij komen vaak iets anders. Geen duidelijke conflicten, geen grote breuk. Wel een aanhoudend gevoel van spanning of verwarring. 

Wanneer wat je ziet niet overeenkomt met wat je voelt

In contact ontstaat er een verschil:

Wat je ziet lijkt correct, wat je ervaart voelt niet helemaal kloppend.

Het zit in kleine dingen:

- reacties die net niet passen  
- een vage ongrijpbare ondertoon
- nabijheid die plots afstand wordt

Omdat elk moment op zichzelf verklaarbaar lijkt, begin je te twijfelen aan je eigen gevoel. Meer hierover in de artikels 'Toxische relatie' en 'Covert narcisme'.

Die twijfel blijft niet zonder gevolg

Je gaat analyseren, nuanceren en corrigeren. Je probeert te begrijpen wat er gebeurt.
En langzaam verschuift er iets:

• je vertrouwt minder op je eigen gevoel
• je wordt alerter
• je raakt vermoeider

De ontregeling zit niet alleen in het gedrag van de ander, maar in wat er met jouw interne kompas gebeurt.

Waarom dit zo moeilijk te bevatten is

In narcistische of toxische dynamieken speelt vaak een belangrijk verschil.

Cognitieve empathie is het vermogen om te begrijpen wat iemand voelt.

Emotionele empathie is het vermogen om het ook werkelijk mee te voelen.

Toxische persoonlijkheden scoren hoog op cognitieve empathie, terwijl emotionele empathie niet of nauwelijks aanwezig is.  Dit uit zich als volgt: 

• ze weten wat ze moeten zeggen
• ze voelen aan wat verwacht wordt
• ze kunnen overtuigend zorgzaam overkomen

Daardoor ziet het gedrag er aan de buitenkant correct uit. Maar zonder echte emotionele empathie ontbreekt de diepte.
Het lijkt op verbinding, maar het wordt niet gedragen van binnenuit. 
En precies daarom is het zo moeilijk te onderscheiden voor de ruime omgeving. 
Als je alleen kijkt, zie je vaak geen verschil. 

De sleutel zit niet in kijken, maar in voelen.

De prijs van het masker

Het voortdurend in stand houden van een façade vraagt veel energie. Op lange termijn kan dit leiden tot uitputting en een versneld verouderingsproces bij de narcist.  De façade zakt en wat eronder zit kan niet meer verborgen blijven. Niet de tijd haalt hen in, maar de uitputting van het toneel. 

De constante controle over hoe men overkomt, wat gezegd wordt en hoe gereageerd wordt komt met een kost. 

Een prijs die niet alleen de narcist betaalt maar ook wie dichtbij staat. Die opgebouwde spanning moet ergens naartoe.
Omdat het masker naar buiten toe intact moet blijven, komt de ontlading meestal in de privésfeer terecht. Dit kan er zo uitzien:

Afsluiting

• zich terugtrekken
• emotioneel onbeschikbaar worden
• langdurig schermgebruik

Verdoving

• alcohol, verdovende of stimulerende middelen
• overmatig eten of snoepen
• gokken
• shoppen

Afreageren

• prikkelbaarheid
• (subtiele) kritiek
• afstand of kilte
• passief-agressief gedrag

Wat buiten de deur gecontroleerd blijft, wordt binnen zichtbaar.

Wanneer het masker begin te scheuren

Het masker breekt zelden plots. Over de tijd wordt het wel zichtbaar. Alleen niet voor iedereen op hetzelfde moment.

Voor de partner: een kantelpunt
Er is een moment waarop het niet meer verschuift, niet meer te sussen is. Iets zakt weg onder je. Alsof de grond onder je voeten het begeeft en je beseft dat wat je droeg, nooit stevig was.  Het komt niet als een gedachte, maar als een rauw weten in je lichaam: dit klopt niet, en het heeft nooit geklopt.  Wat je zag, wie je dacht dat die persoon was, valt in stukken uiteen terwijl je ernaar kijkt.  Er is woede, verdriet en bijna walging tegelijk, maar ook een scherpe helderheid die je niet meer kwijt raakt. 

En hoe hard je ook probeert, je kan niet meer terug naar hoe je het zag. Je bent erdoorheen gegaan en iets in jou weigert nog langer mee te doen.

Voor de buitenwereld: geleidelijke scheurtjes

De omgeving ziet zelden dat kantelpunt. Wat zij zien, zijn losse fragmenten:

• kleine spanningen
• wisselende vage verhalen
• chaos
• subtiele verschuivingen
• meerdere partners die ontregeld raken
• gelijkaardige dynamieken
• terugkerende patronen

Het keerpunt: terug naar jezelf

Omdat beide realiteiten naast elkaar blijven bestaan is dit vaak zo verwarend.  Het charmante masker en de waanzin erachter horen bij één en dezelfde persoon.

Je gaat niet alleen twijfelen aan wat er gebeurt, maar ook aan hoe je het zelf ziet.
De natuurlijke reflex is blijven proberen te begrijpen.

Maar herstel begint op een andere plek.
Niet bij het volledig begrijpen van de ander, maar bij het opnieuw vertrouwen op je eigen ervaring.
Dat betekent: 

• erkennen wat je voelt
• patronen serieus nemen
• stoppen met jezelf voortdurend te corrigeren

De weg vooruit ligt niet in het ontmaskeren van de ander, maar in het herstellen van je eigen kompas. In het blijven vertrouwen op wat je voelt en niet alleen in
wat je ziet.